Kıymetli Evrak Türleri Ve Tanımları

[Av. Ahmet Delikanlı]

> Yatırım Fonu katılma Belgesi(SerPK m. 37, 38): Katıla senetlerı bir açıdan hisse senetlerine benzerler.Çünkü bu fonun veya bir ortaklığın ya da yatırım karının belli bir yüzdesini temsil ederek sahiplerine halar sağlarlar.Yatırım fonu katılma belgesi,sahibine diğer haklar arasında fon karına, tasfiye bakiyesine katılma ve katılma belgesinin geri alınmasına talep hakkı verir.Katılma belgeleri emre ve hamiline düzenlenir.(SPK Teb. VII/10); fon içtüzüğünde, kurucu dışında aracı kuruluşlarla serbestçe alım satımı öngören A tipi yatırım fonlarının katılma belgeleri menkul kıymet sayılır.Katılma belgelerinin şekli diğer konularla ilgili olarak SPK Teb. VII/10) bkz.

[Av. Ahmet Delikanlı]

> Katılma İntifa Senetleri: Katılma intifa senetleri, önce doktrinde incelenmiş ve intifa senetlerinin bir türü olarak çıkarılmalarına kanuni bir engel bulunmadığı savunulmuş, daha sonra SPK tarafından ilk defa III/1 tebliği ile düzenlenmiştir.Halen SPK\\\'nın III/10 sayılı tebliği yürürlüktedir.Bu senetler, sahiplerine pay sahipliği hakkı vermeyen, ancak bir AO\\\'nun karına ve tasfiye bakiyesine katılma hakkını içeren menkul değer niteliğinde kıymetli evraktandır.

[Av. Ahmet Delikanlı]

>   Banka Bonoları:  Banka bonoları, kalkınma yatırım bankları tarafından çıkarılabilen, menkul değer niteliğinde borç senetleri olup, SPK\\\'nın III/12 sayılı tebliği ile düzenlenmelerdir.Senedin  borçlusu, yani keşideci bankadır.TK m. 688\\\'de sayılan unsurları taşımaları gereğine tebliğde işaret edilmiş (m. 32) olmasına rağmen, banka bonoları hamiline de yazılabilir(m. 13). Söz konusu bonolara tebliğde hüküm bulunmayan hallerde TK\\\'nın kıymetli evraka dair hükümleri uygulanır(m. 3.1); ancak bonoya ilişkin hükümlere ilişkin öncelik verileceği ve hamline yazılı olanlara, anılan maddelerin uyarlanarak tatbik edileceği şüphesizdir.

[Av. Ahmet Delikanlı]

> Banka Garantili Bonolar: Kalkınma ve yatırım bankalarından kredi kullanan AO\\\'ların, bu kredinin teminatı olarak borçlu sıfatıyla düzenleyip, alacaklı bankaya verdikleri, emre muharrer senetlerden, bu krediyi kullandırmış olan bankaca, kredi garantisi altında ve SPK tarafından kayda alınması müteakip çıkarılan, bir para alacağını içeren ıskonto senetleridir.Banka garantili bonolar da, banka bonolarının düzenlediği SPK\\\'nın III/12 tebliği içinde yer alır ve tebliğ hükümleri her iki bonoya da uygulanır.Bu senetlerin özellikleri bankaların verdiği garantilerdir.Tebliğ garantiyi TK çerçevesinde hüküm doğuran bir müteselsil kefalet olarak adlandırarak çözümü güç sorunların çıkmasına yol açmıştır.Karşılık, kıymetli evraka özgü bir teminat olan aval varken bu terim kullanmayıp \\\"TK çerçevesinde hüküm doğran bir kefalet\\\" ibaresine yer verilmesinden doğar.

[Av. Ahmet Delikanlı]

> Finansman Bonosu: Finansman bonosu bir para alacağını içereni menkul kıymet niteliğini haiz, ıskonto esasına bağlı, mevduat toplayan bankalar hariç, AO\\\'lar tarafından ihraç edilen bir borç (alacak) senedidir.Finansman bonoları SPK\\\'nın III/13 tebliği ile düzenlenmiştir.

[Av. Ahmet Delikanlı]

> Gayrimenkul Sertifikası (SPK Teb. III/19): İhraççıların bedellerini inşa edilen veya dilebilecek olan gayrimenkul projelerinin finansmanında kullandıkları hamiline yazılı bir kıymetli evraktandır.Menkul değer niteliğindedir.

[Av. Ahmet Delikanlı]

> Varlığa Dayalı Menkul Kıymet(SerPK m. 13/A, 22/c,39): Varlığa dayalı menkul kıymet bir işletmenin varlıklarının, senetli veya senetsiz alacaklarının, kredilerinin hatta sözleşmelerinin teminat oluşturması suretiyle genel finans ortaklığı (SPK Teb. III/14 m.  7) diye adlandırılan ortaklıklar, bankalar veya bazı şartlarına bağlı olarak finansal kiralama şirketleri tarafından halka arz edilmek üzere çıkartılan ıskontoya tabi borç senetleridir. Varlığa dayalı menkul kıymetler SPK’nın III/14 sayılı tebliği ile düzenlenmiştir.Bir işletmenin anılan varlıklarına bu suretle akışkanlık ve tedavül kazandırılmasına, menkul kıymetleştirme denir.\\\"Menkul kıymetleştirme\\\" ABD\\\'de kullanılan \\\"securitisation\\\" ın karşılığıdır.

[Av. Ahmet Delikanlı]

>  [Kara İştirakli Tahvil: Kara iştirakli tahvil, sahibine faiz yerine, oranı belirtilen tutarda, ihraççı AO\\\'nun karını işlemek hakkı veren bir katılma senedidir.Bu senet halen SPK\\\'nın II/16 sayılı tebliğine tabidir.

[Av. Ahmet Delikanlı]

> Kar ve Zarar Ortaklığı Belgeleri:Kar ve zarar ortaklığı belgeleri bir AO\\\'nun karına katılma hakkını ve zararın varlığı halinde zararın mahsubu taahhüdünü içeren menkul değerlerdendir.
  SPK\\\'nın III/11 Sayılı tebliği ile düzenlenen bu katılma senedinin içerdiği mahsup taahhüdünü teorik açıdan açıklamak güçtür.Çünkü, zararın mahsubu ihraççı AO\\\'ya tanınmış bir haktır.Kıymetli evrakın tanımına (TK m. 557) göre, mahsup hakkı alacak senetle ileri sürülebilir;senet ise ihraççı AO\\\'nun elinde değildir.Bu durumda hamile tanınan karı talep hakkının, aynı zamanda zararın varlığında mahsup taahhüdünü de içerdiği, hak ile taahhüdün birbirine bağlı  olduğu düşünülebilir.

[Av. Ahmet Delikanlı]

> Hisse Senedi ile Değiştirilebilir Tahvil: Hisse senedi ile değiştirilebilir tahvil, sahiplerine, anaparanın (borcun) ödenmesi yerine, verilen yetkinin içeriğine göre ya itfa tarihinde ve belirlenen diğer tarihte ihraççı AO\\\'nun hisse senetlerini alabilme hakkını tanıyan senet türüdür.Anılan senedin sahibi sadece ana para faizin alacaklısı değil, aynı zamanda-gereğinde kullanabileceği - ihraççı AO\\\'nun hisse senedini elde etmeye ilişkin beklenen hakkında hamilidir.Tahvilin içerdiği hak, alacaklının yedek edim yetkisi olup, bu yetki tahvil sahibi tarafından kullanılan bir yenilik  doğurucu hak niteliği taşır.Hisse senedi ile değiştirilebilir tahviller SPK\\\'nın II/15 sayılı tebliği düzenlenmiştir.

[Av. Ahmet Delikanlı]

> Sermeye Piyasası Aracı: Anılan kıymetli evrak, SerPK\\\'ya 3794 sayılı kanunla yapılan değişiklik ile getirilmiş bir kavramdır.Sp\\\'sı aracı hem menkul kıymetleri hem de menkul kıymet dışında kalan ihraç şartları SPK tarafından belirlenen araçları içermektedir.SerPK m.3b(2) hükmünde \\\"diğer sermeye piyasası araçları\\\"  diye adlandırılan ve menkul kıymetler dışında kalan ikinci grup, kıymetli evrak niteliği taşımamak bir yana senet dahi olmayabilir.Söz konusu ikinci gruba sermaye piyasasında işlem gören bazı sözleşmeler girebilir:Opsiyon sözleşmeleri, vadeli sözleşmeler gibi.SerPK\\\'nın 3b maddesi uyarınca \\\"nukut ile çek, poliçe, bono ve mevduat sertifikaları\\\" sermaye piyasası aracıdır.

[Av. Ahmet Delikanlı]

> Depo Edilen Munkul Kıymet Sertifikaları: SerPK., yabancı menkul kıymetlerin ülkelerinde bir bankaya veya aracı kuruma ya da o ülkenin mevzuatının öngördüğü bir kuruluşa depo edilmeleri suretiyle, gene menkul kıymet olan sürrogatlarının Türkiye\\\'de halka arz edilmelerine imkan vermektedir.Depo edilen menkul kıymet sertifikası, depo edilen menkul değeri talep etmek hakkını içerir.Sertifikaların yararı, yabancı menkul kıymetlerin, Türkiye’ye getirilmelerine gerek olmaksızın Türkçe olarak ve Türk kanunlarına göre halka arz edilmesidir.Bu senetler SPK\\\'nın III/20 s. Tebliği ile düzenlenir.

[Av. Ahmet Delikanlı]

> Gelir Ortaklığı Senetleri:Anılan senetler 2983 sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun uyarınca çıkarılan, kamu iktisadi teşebüsleri dahil, kamu kurum ve kuruluşlarına ait alt yapı tesislerinin gelirine gerçek ve tüzel kişilerin ortak olmasını sağlayan katılma senetleridir.