Hukuka Giden Yolda Atılıcak Adımlar -Alınacak Önlemler- Kavramların İzdüşümü:Hak,Hukuk,Yetki(LEVENT İNCE)
Hukuk kısaca ve dar anlamda ve kavram olarak sözlükte hak kelimesinin çoğuludur.Hak ise hukuk düzeninin kişilere tanıdığı yetkidir1.Yetki nasıl ve kimin tarafından kullanıldığı önem arz eden uygulamadır.
Burada biraz bekleyelim:Hak,hukuk,yetki.Bunları şekli anlamda ve kısmen maddi olarak hiyerarşik düzene soktuğumuzda hukuk en üstte gözükse de hak ve yetki soyutluktan kurtularak hukuku etkileyen -1.derecede önem arz eden- bu düzenin elatmanlarıdır.
Şimdi soruyoruz:Yetki kimde(buradaki kim diye sorduğumuz somut olarak kimde olduğu değil,kim olan makamın arkasındaki kurumlardır) ve yetkinin hak ile ilişkisi ve hangisinin diğerini daha çok etkilediği ve makelemin arka plandaki amacı hukuk düzenine geldiğimizde alınacak önlemler.
Amacımız: HUKUKA GİTMEK.Sorun:Bu yolda alınacak önlemler hak ve yetkiyi nasıl etkileyecek.
Şimdi küçük bir adım atıyoruz ; hak ve yetkinin birbirine yaklaştığı ve uzaklaştığı durumları inceleyelim.Hak sosyalist devlerde olduğu gibi devletlerin ödevi anlaşılırsa yetki ve hakkın birbirine yaklaştığı ve HUKUKA GİDEN YOLDA yetkiyi etkileyecek tek önlem özgürlüğe atıf atmak olacaktır.
Ve yukarıdaki paragraftan hak ve özgürlük oluşumunu düşünmemizin sırasını geldiğini anlıyoruz.Tekrar burada atacağımız büyür bir adım ve ardından gelen soru :Bunlar arasındaki ölçü ne olacak?
İnsanlar, nerede kuvvet görürse hak orada sanır, oysa hak ile güç pek az birleşirler Joseph Roux
Bu sözdeki güç yerine yetki kavramını koymamıza soyut olarak bir engel yoktur .Ve buradan yola çıkarak biz hak ve yetki arasındaki olası ve kısmi birleşmeyi ölçüyle kısıtlama yoluna gideceğiz.Bu kısıtlama sonucunda özgürlüğe atıf yapıp , bu iki kavram arasındaki önlem-sorun ilişkisini özgürlükle kaldırma ve bunlar arasındaki somut ilişkiyi daha belirgin hala getirme yoluna gidiyoruz.
Toparladığımızda bu sonuçlara varabiliriz yetkinin kimde olduğu değil yetki-hak ilişkisinde
Birbirini dengeleyen elatmanların ve frenleme yolunda atılacak adımların niteliği önemlidir.Nihayetinde hukuk yolunda alınacak önlemler özgürlük çerçevesinde hakkı yetki lehine kısıtlamayan ve yetki-hak ilişkisininin asgari derecede birleşmesini sağlamak yolunda olmalıdır.
1.Ahmet battal hukukun temel kavramaları sözlük.
Yazar: Levent İnce - Marmara Üni. Hukuk Fakültesi Öğrencisi