Bu konu hep ilgimi çekmiştir. Kişi düzenlediği evrak sebebiyle hapis cezası ile yargılanıyor. Bir evrak sebebiyle ki evrak üzerinde oynama gibi durumlar dahi söz konusu değilken nasıl oluyor da evrakın bankada karşılığı olmadığı için hürriyeti bağlayıcı ceza verilebiliyor?
Konu çok hassas ama bu konuda düzenlemeler açık karşılıksız çek keşide etme suçu çek bankaya usulüne göre ibraz edildiğinde ve kısmen bile olsa karşılığı banka nezdinde bulundurulmadığında gerçekleşmiş olur. Bu suçun müeyyidesinin bu denli ağır olmasının sebebi ticari hayatın hızlandırılması ve suiistimallerin önlenmesi olabilir.
Kambiyo senetlerine biraz değinelim isterseniz. Kambiyo senetleri bono, poliçe ve çek olmak üzere üç türlüdür. Bunlardan poliçe pek kullanılmaz ancak ticaret kanununda en ayrıntılı düzenleneni de poliçedir. Bununla birlikte çok sık kullanılan ve icra takiplerinin genel konusunu oluşturan bono en sık kullanılan kıymetli evraktır. Kıymetli evrak denmesinin sebebi kıymet(değer)le iç içe geçmiş senetler olmasıdır. Sebebi olmayan kayıtsız şartsız borç ikrarı içeren senetlerdir. Bonoda bono tanzim edenin cezai sorumluluğu olmamakla birlikte kişi hakkında özel durumlar hariç hukuki yollara başvurulabilir. Bono düzenlerken yasal olmayan yollara başvurulması ya da açık bononun alacaklı dışında başka biri tarafından doldurulması durumunda özel evrakta sahtecilik suçu oluşmuş olur. Çekte de aynı suç işleneceği gibi banka nezdinde çek karşılığının bulundurulmaması da ayrı bir suç teşkil etmektedir.
Kıymetli evraklardan çek bir ödeme aracıdır ve para niteliğindedir. Ancak ticari hayatta çekler vade aracı olarak kullanılmaktadır. Çek konusundaki düzenlemeler ve çeke verilen önem çekin güveniler bir kredi aracı olarak kullanılmasına sebep olmuştur. Esnaflar ya da büyük şirketler ileri tarihli çekleri sık sık kullanmaktadırlar. Ve şirket ya da insafın ticari bir dedikoduyla dahi olsa itibarı zedelendiğinde çek hamilleri çekleri bankalara ibraz etmekte hiç gecikmezler.
İleri tarihli çekin ibraz edilmesinde hukuki olarak bir problem olmamakla birlikte aradaki hukuki ilişkiye ve güvene büyük zararlar vermektedir bu konuyu bir dahaki yazımda inceleyeceğiz.
Karşılıksız çek keşide etme suçu çek ileri tarihli olsa dahi çekin ibraz edildiği tarihte oluşur. Ancak şikâyet hakkı kanunda açıkça belirtildiği üzere keşide tarihine ibraz süresi ve düzeltme hakkı süreleri eklendikten sonraki zaman diliminde doğar. Bu tarihten sonra çek şikâyet dilekçenizi verip keşideci hakkında suç duyurusunda bulunabilirsiniz. Bundan sonraki dönemde yaptığı şeyin ne gibi bir sorumluluk getirdiğini fark eden keşideci borcu ödemek zorunda kalır. Aksi takdirde yargılanma sonucunda ciddi para ve hapis cezalarıyla karşılaşabilir.
Konu uzun olduğu için aradaki sözleşme ilişkisini ve ileri tarihli çek düzenlenmesi konularını ayrı bir başlık olarak işlemek istiyorum. İyi günler saygıdeğer okurlarım.
İletişim ve sorularınız için : [email protected]
Av. Adil Alper SÜREN
Tüm Hakları Saklıdır...